Sứa Lão Hóa Ngược

Một con sứa cỡ móng tay bị đói, hay gặp nước đổi nhiệt đột ngột, thì nó làm gì? Nó quay ngược từ con trưởng thành về giai đoạn polyp, lớn lại từ đầu, và có thể làm thế hết lần này tới lần khác.

Đó là Turritopsis, con vật cho cuốn sách cái tên. Tác giả ví nó như việc bạn qua một ngày làm việc căng thẳng rồi quyết định biến lại thành đứa trẻ mẫu giáo. Câu hỏi của sách cũ như Sử thi Gilgamesh: vì sao ta già đi, và làm được gì với chuyện đó. Phần đầu đi qua những kỳ quan của tự nhiên, như con cá mập Greenland vừa tròn 390 tuổi, lúc Titanic chìm nó đã 281, hay rừng dương Pando có mạng rễ đã hơn 14.000 năm tuổi. Phần hai kể các khám phá của giới khoa học, chẳng hạn mẫu đất một đoàn người Canada lấy ở Đảo Phục Sinh, trong đó có loài vi khuẩn tạo ra rapamycin, đặt theo tên bản địa Rapa Nui. Phần ba là lời khuyên dùng được: nhịn ăn, dinh dưỡng, sức mạnh của niềm tin và các mối quan hệ.

Nicklas Brendborg sinh năm 1995, học y sinh phân tử và công nghệ sinh học ở Đại học Copenhagen, rồi làm nghiên cứu sinh sinh học phân tử. Theo lời cảm ơn cuối sách, bản thảo từng bị mọi nhà xuất bản lớn ở Đan Mạch từ chối, ông mất nhiều thời gian tìm nơi in hơn là ngồi viết. Khi ra mắt, lượt in đầu bán hết ngay trong ngày và cuốn sách thành sách phi hư cấu bán chạy số một năm ấy ở quê nhà.

Sách được dịch ra hơn 30 thứ tiếng, lọt vào chung kết Giải sách khoa học Royal Society năm 2023, và Brendborg là tác giả trẻ nhất từng có tên trong danh sách chung kết của giải này.

Phi hành gia được huấn luyện để chịu căng thẳng, nhưng chưa giáo trình nào dạy cách biến lại thành polyp. Trong lúc chờ khoa học học lỏm được chiêu của con sứa, Brendborg có sẵn một lời khuyên làm được ngay tối nay, nguyên văn trong sách: dùng chỉ nha khoa đi.

Nguyên tác: Jellyfish Age Backwards: Nature's Secrets to Longevity.