Sự Áp Bức Ẩn Giấu: Cách IMF Và Ngân Hàng Thế Giới Biến Bóc Lột Thành “Phát Triển”

Từ năm 1960 đến 2017, theo con số sách trích từ nhà nhân học Jason Hickel, 62 nghìn tỷ đô la đã bị rút khỏi các nước đang phát triển, bằng 620 Kế hoạch Marshall tính theo giá đô la ngày nay. Vậy tiền "viện trợ" rốt cuộc chảy về phía nào?

Alex Gladstein dành cả cuốn sách để trả lời câu hỏi đó, và lập luận của ông rất thẳng: Ngân hàng Thế giới và IMF vận hành vì lợi ích của các nước chủ nợ lớn, còn gánh nặng rơi xuống các nước vay. Sách mở bằng Bangladesh, nơi chính phủ vay hai tổ chức này để mở rộng nuôi tôm. Theo sách, 45% rừng ngập mặn bị chặt bỏ, còn những người thu hoạch tôm chiếm một nửa lực lượng lao động nhưng chỉ nhận 6% lợi nhuận. Từ đó 18 chương đi qua các khoản vay "điều chỉnh cơ cấu", bẫy nợ (Nigeria dành 80% nguồn thu quốc gia năm 2022 để trả nợ), cây bông ở Togo, mỏ vàng đồng ở Tây Papua. Phần cuối, tác giả đưa Bitcoin ra như một lối thoát; đó là quan điểm của ông, bạn đồng ý hay không thì cũng có hơn ba trăm chú thích để tự kiểm lại.

Gladstein là giám đốc chiến lược của Quỹ Nhân quyền, người đã nối hàng trăm nhà bất đồng chính kiến với giới doanh nghiệp và công nghệ. Trong lời tác giả, ông thú nhận mình chưa hề chuẩn bị cho những gì khai quật được, và viết cuốn này đã đưa ông "từ sốc, đến hoài nghi, đến xấu hổ, rồi đến lạc quan". Sách ra tháng 4 năm 2023 qua Bitcoin Magazine Books, có lời tựa của Jeff Booth (tác giả Price of Tomorrow) và lời bạt của Farida Nabourema, nhà hoạt động dân chủ người Togo, người cũng kể trong sách chuyện cha mình từng làm ở cơ quan thép Togo, nơi công ty bị bán cho người nước ngoài với giá chưa bằng một nửa chi phí xây dựng.

Đọc xong, lần sau nghe chữ "viện trợ" trên bản tin, bạn sẽ có một thói quen khó bỏ: đòi xem sao kê cả hai chiều.

Nguyên tác: Hidden Repression: How the IMF and World Bank Sell Exploitation as Development.