Kinh Tế Học Giải Thích Thế Giới Như Thế Nào

Năm 1978, dưới ngọn đèn dầu trong một căn nhà mái rơm ở làng Xiaogang, mười tám nông dân Trung Quốc ký một bản hợp đồng bí mật có thể khiến họ mất mạng. Họ còn hứa sẽ nuôi con giúp nhau nếu ai bị bỏ tù hoặc xử bắn.

Hợp đồng ghi rõ mỗi nhà được một mảnh đất riêng và giữ lại một phần sản lượng. Thứ tố cáo họ không phải tờ giấy giấu trong ống tre trên mái, mà là vụ mùa: cuối năm, Xiaogang thu hoạch nhiều hơn năm vụ trước cộng lại. Đặng Tiểu Bình thích ý tưởng ấy, và bí mật của một ngôi làng thành lối thoát nghèo cho cả nước. Andrew Leigh kể nó giữa một câu chuyện lớn hơn: kinh tế học đã nhào nặn loài người ra sao, từ lúc rời châu Phi, qua Kênh đào Lớn, cách mạng công nghiệp, hai cuộc thế chiến, tới đại dịch và khí hậu. Mười bốn chương đi theo thời gian, gộp cả vi mô lẫn vĩ mô, không có lấy một đồ thị cung cầu. Thay vào đó là những phép tính như: thời tiền sử, một giờ ánh sáng bằng bóng đèn tốn năm mươi tám giờ kiếm củi, nay chưa tới một giây làm việc.

Leigh lấy bằng tiến sĩ ở Harvard, từng dạy kinh tế ở Đại học Quốc gia Úc, rồi từ năm 2010 ngồi ghế Hạ viện Úc. Ông còn mê chạy siêu marathon và Ironman. Bị chê kinh tế học là "khoa học ảm đạm", ông tự hào nhận cái mác ấy, vì người đặt ra nó, Thomas Carlyle, chính là kẻ muốn khôi phục chế độ nô lệ.

Sách được The Economist chọn vào danh sách sách hay nhất năm. Claudia Goldin, Nobel kinh tế 2023, khuyên nếu chỉ đọc một cuốn về kinh tế học thì hãy đọc cuốn này.

Trong sách có anh Thomas Thwaites bỏ chín tháng tự làm một cái máy nướng bánh mì từ quặng sắt, đồng, mica, tính ra tốn chừng 20.000 bảng. Cắm điện, nó chạy được năm giây rồi chảy ra. Mua cuốn sách giải thích vì sao đừng làm thế thì rẻ hơn nhiều, và coi như bạn đã qua bài nhập môn chuyên môn hóa.

Nguyên tác: How Economics Explains the World: A Short History of Humanity.