Phương Pháp Socrates: Cẩm Nang Thực Hành

Meno từng nói về đức hạnh hàng trăm lần trước đông đảo thính giả, và nói rất hay, ít ra anh tưởng thế. Bị Socrates hỏi một hồi, anh than đầu óc lẫn môi lưỡi tê cứng như vừa chạm phải con cá đuối dưới biển, giờ không nói nổi đức hạnh là gì.

Cái ngõ cụt ấy người Hy Lạp gọi là aporia, nghĩa đen là "không có lối ra". Đối thoại Socrates hay dừng ở đây, và Ward Farnsworth dành một chương bàn về nó. Ông bảo phương pháp Socrates hay bị coi là mẹo đứng lớp, nhưng thật ra nó là một lối tư duy, ai cũng thực hành được vào bất cứ ngày nào. Sách mở đầu bằng câu hỏi Socrates của Plato giống người thật tới đâu. Phần chính tháo phương pháp ra từng món: hỏi và đáp, phép đối chất, tính nhất quán, phép loại suy, và "vô tri kép", tức là không biết rằng mình không biết. Sau đó là những nơi phương pháp dẫn tới, từ quan niệm về hạnh phúc tới phái Khắc kỷ và phái Hoài nghi, rồi khép lại bằng mấy cách tự đặt câu hỏi và một bộ quy tắc giao chiến cho các cuộc trò chuyện. Tinh thần chung: hỏi không sợ, bị hỏi không giận, nói điều mình nghĩ và để người khác nói điều họ nghĩ.

Farnsworth là giáo sư luật ở Đại học Texas, từng làm trưởng khoa luật ở đó mười năm. Ông viết Người Khắc Kỷ Thực Hành cùng mấy cuốn về tu từ và văn phong tiếng Anh cổ điển. Cuốn này ra đời vì ông thấy thói quen tranh luận tử tế đang biến mất, và ông muốn trường đại học thành một "phòng tập Socratic".

Wall Street Journal gọi cuốn sách là đáng nể, khen ông trình bày phương pháp hấp dẫn tới mức có thể giúp hạ nhiệt cả một chính trường đầy cuồng tín.

Farnsworth còn đề cử Twitter làm từ trái nghĩa với phương pháp Socrates. Lần tới sắp gõ một bình luận đanh thép, thử đổi nó thành câu hỏi. Không thắng được ai thì ít ra bạn cũng thành con cá đuối đầu tiên trên Twitter.

Nguyên tác: The Socratic Method: A Practitioner's Handbook.