Cỗ Máy Trải Nghiệm: Tâm Trí Chúng Ta Dự Đoán Và Định Hình Thực Tại Như Thế Nào

“Bài hát White Christmas bạn vừa nghe có thể được nhúng trong tiếng ồn trắng. Nếu nghe thấy, hãy nhấn nút.” Khoảng một phần ba số sinh viên đã nhấn. Cuốn băng là 100 phần trăm tiếng ồn trắng.

Thí nghiệm ấy làm ở Đại học Maastricht năm 2001, và nó dẫn thẳng vào ý chính của cuốn sách: bộ não không thu hình thế giới như một chiếc camera. Nó liên tục đoán xem thế giới, và cả cơ thể mình, đang ra sao, rồi dùng tín hiệu từ giác quan để sửa những chỗ đoán sai. Chính tác giả cũng dính: từ khi người yêu cài báo thức bằng tiếng chim hót, có sáng ông tỉnh dậy nghe chim ríu rít trong khi báo thức chưa reo và căn phòng im phăng phắc. Từ chỗ đó, sách lần sang đau mạn tính, tự kỷ, hành động như dự đoán tự ứng nghiệm, cảm xúc như việc não lo “ngân sách” cho cơ thể. Có cả giả dược trung thực: một nghiên cứu ở Harvard phát cho tám mươi bệnh nhân hội chứng ruột kích thích những lọ thuốc in rõ chữ “giả dược”, và 59 phần trăm vẫn cải thiện rõ rệt, so với 35 phần trăm ở nhóm đối chứng.

Andy Clark là giáo sư triết học nhận thức ở Đại học Sussex (Anh) và Đại học Macquarie (Úc), thành viên Học viện Anh, thỉnh thoảng cố vấn học thuật cho Google. Đầu thập niên 1990, ông cùng David Chalmers viết một bài báo ngắn về “tâm trí mở rộng”, với ví dụ ông Otto trí nhớ kém phải tra sổ tay mới biết bảo tàng MoMA nằm ở Đường 53. Theo hai người, cuốn sổ ấy cũng là một phần trí nhớ của Otto. Cuốn này nối ý tưởng ấy với bộ não dự đoán.

Sách ra năm 2023. The Guardian khen là thú vị và đầy bất ngờ, tạp chí Prospect đưa vào danh sách sách hay nhất năm 2023 ở mảng ý tưởng.

Ngoài cửa sổ trạm vũ trụ là chân không, không truyền nổi một tiếng chim. Đọc cuốn này rồi mới biết thế vẫn chưa yên: bộ não tự phát nhạc được, miễn là nó đang chờ nghe.

Nguyên tác: The Experience Machine: How Our Minds Predict and Shape Reality.