Mạch Nguồn Ẩn Giấu: Hành Trình Đi Tìm Cội Nguồn Của Ý Thức

Năm 1965, cậu bé Lee sáu tuổi trèo lên mái một câu lạc bộ du thuyền ở Namibia rồi ngã xuống nền bê tông. Khối máu tụ trong sọ tự tan, Lee được về nhà, nhưng cậu em bốn tuổi thấy người anh trở về trông vẫn thế mà không còn là anh nữa.

Cậu em ấy lớn lên thành nhà khoa học thần kinh, dành trọn sự nghiệp để hỏi phiên bản trước kia của anh mình đã đi đâu, tức là hỏi ý thức là gì. Câu trả lời của Mark Solms đi ngược quan điểm chính thống. Gần như cả giới khoa học thần kinh tin ý thức sinh ra ở vỏ não. Solms đưa ra những đứa trẻ sinh ra không có vỏ não, hộp sọ chỉ chứa dịch, vẫn có phản ứng cảm xúc khi em trai được đặt vào lòng. Theo ông, mạch nguồn ẩn giấu của tâm trí nằm ở phần lõi thân não, và gốc của ý thức là cảm giác chứ không phải hiểu biết. Sách đi qua Freud, giấc mơ, cảm xúc, tới nguyên lý năng lượng tự do của Karl Friston, nền cho lý thuyết hai người cùng công bố. Chương cuối bàn chuyện chế tạo một cỗ máy biết cảm nhận, và Solms dặn: nếu làm được thì việc đầu tiên là tắt máy, tháo pin, vì tắt nó đi cũng giống cho nó ngủ một giấc.

Solms là nhà tâm lý học thần kinh kiêm nhà phân tâm học người Nam Phi, giữ ghế giáo sư tâm lý học thần kinh ở Đại học Cape Town và Bệnh viện Groote Schuur. Ông làm việc trong đúng tòa nhà nơi anh trai ông được trực thăng chở tới cấp cứu. Ông nổi tiếng vì chỉ ra giấc mơ và giấc ngủ REM tách rời được nhau, và là người biên tập, dịch bản tiếng Anh mới của bộ toàn tập Freud 24 tập.

Sách ra năm 2021 và được Eric Kandel, nhà khoa học thần kinh đoạt giải Nobel, lên tiếng khen.

Cả đời đi tìm ý thức, vậy mà kế hoạch của Solms cho cỗ máy có ý thức đầu tiên lại tính sẵn bước rút pin. Nhà khoa học giỏi là vậy: tò mò tới tận cùng, nhưng biết lúc nào nên cho cả mình lẫn máy đi ngủ.

Nguyên tác: The Hidden Spring: A Journey to the Source of Consciousness.