Cách Thay Đổi Một Ký Ức: Hành Trình Của Một Nhà Khoa Học Thần Kinh Đi Tìm Cách Thay Đổi Quá Khứ
Giới thiệu
Mười lăm phút diễn thuyết TEDx năm 2013 đã đổi đời nhà khoa học thần kinh Steve Ramirez, vậy mà ông không nhớ chút gì về nó. Ai hỏi đứng trên sân khấu TED thấy thế nào, câu trả lời thật lòng nhất của ông là: "Tôi không biết."
Não chọn giữ gì, bỏ gì, sửa gì là chuyện của cả cuốn sách. Ngày 26 tháng 5 năm 2011, trong một phòng tối ở MIT, Ramirez và cộng sự Xu Liu bật tia laser xanh chiếu vào hồi hải mã một con chuột. Đang ở trong chiếc hộp an toàn, con chuột bỗng đứng sững như sống lại cú sốc hôm trước ở một chiếc hộp khác. Họ vừa bật lên một engram, dấu vết vật lý của ký ức mà Richard Semon đặt tên hơn trăm năm trước. Chưa đầy một năm sau, hai người cấy được một ký ức giả vào não chuột. Nửa đầu sách kể giới khoa học học cách xóa, bật, cấy ký ức, cả dùng ký ức vui để chữa triệu chứng trầm cảm ở chuột. Nửa sau hỏi ký ức làm nên con người ta ra sao.
Ramirez sinh ra trong một gia đình đã rời El Salvador chạy nội chiến sang Mỹ. Năm hai đại học, đang làm thêm ở hiệu Walgreens, ông tranh thủ giờ nghỉ mười lăm phút gửi email xin làm không công trong phòng thí nghiệm. Ông kể thẳng cả phần đời ngoài phòng thí nghiệm: Xu Liu qua đời, ông chìm vào rượu, rồi tìm đường quay lại. Giờ ông là phó giáo sư ở Đại học Boston, từng nhận Giải thưởng Tổng thống Mỹ dành cho nhà khoa học trẻ.
Sách lọt vào danh sách rút gọn sáu cuốn của Giải sách khoa học Royal Society Trivedi 2026 và vào chung kết giải PROSE hạng mục khoa học phổ thông.
Người bật được ký ức của chuột chỉ bằng một cái gạt công tắc lại phải xem video mới biết mình từng nói gì trên sân khấu TEDx. Lần tới quên sạch bài thuyết trình của chính mình, bạn cứ tự tin bảo đó là hiện tượng khoa học.
Nguyên tác: How to Change a Memory: One Neuroscientist's Quest to Alter the Past.
