Tư Duy Thiên Niên Kỷ Thứ Ba: Hiểu Thấu Một Thế Giới Đầy Nhiễu Loạn
Giới thiệu
“Các nhà vũ trụ học thường sai, nhưng chưa bao giờ nghi ngờ.” Câu nói ấy của nhà vật lý Lev Landau được trích lại trong một cuốn sách mà người viết đầu tiên chính là một nhà vũ trụ học.
Saul Perlmutter nhận giải Nobel Vật lý năm 2011 nhờ phát hiện vũ trụ đang giãn nở ngày càng nhanh. Trong sách, ông kể có lần nhóm ông phân tích lại dữ liệu cũ của chính mình và thấy lỗi chỉ được truy lùng tới đúng chỗ kết quả khớp với điều họ mong đợi. Từ đó ông khó tin kết quả nào chưa qua "phân tích mù", tức che kết quả cho tới khi phân tích xong. Cùng viết có John Campbell, giáo sư triết học ở Berkeley, từng dạy ở Oxford, và Robert MacCoun, nhà tâm lý học xã hội kiêm giáo sư luật ở Stanford, người từng góp ý chính sách hợp pháp hóa cần sa ở vài bang của Mỹ.
Ba người bắt tay từ năm 2011, khi chuyện nâng trần nợ ở Mỹ bị cãi như thể một cuộc ly giáo tôn giáo. Họ mở chung một khóa học ở UC Berkeley để dạy cách nhà khoa học tránh tự lừa mình. Cuốn sách đưa khóa học ấy ra khỏi giảng đường. Năm phần đi từ nắm bắt thực tại, hiểu sự bất định, tới các bẫy tâm lý và cách cả một tập thể cùng ra quyết định. Có bài toán Fermi, có bảng hai loại sai lầm, và cả những câu rất đời: danh sách thiên kiến nhận thức trên Wikipedia dài tới 123 mục, dễ khiến người ta tưởng nhà tâm lý học được trả tiền theo từng thiên kiến.
Wall Street Journal nhận định những chiến lược trong sách rất có thể giúp người đọc xoay xở với các quyết định trong đời, còn Annie Duke, tác giả Thinking in Bets, gọi nó là tấm bản đồ để quyết định hiệu quả hơn giữa một thế giới ngày càng rối.
Phép thử mù dễ làm nhất trong sách chỉ cần mấy chai vang đã che nhãn. Nếu chai rẻ nhất thắng, chúc mừng: bạn vừa có kết quả khoa học đầu tiên, kèm một khoản tiết kiệm dài hạn.
Nguyên tác: Third Millennium Thinking: Creating Sense in a World of Nonsense.
