Sự Trỗi Dậy Và Suy Tàn Của Nhà Nước Nhân Tạo

Giữa cơn Đại Khủng hoảng, mười nghìn người kéo đến Hollywood Bowl dự một cuộc mít tinh của phong trào Technocracy, nơi các kỹ sư hứa thay chính trị gia, ngân hàng và cả đồng tiền. Thành viên không có tên mà có số. Một người mang số 10450-1, và là ông ngoại của Elon Musk.

Jill Lepore gọi thứ đang lớn dần quanh ta là "Nhà nước Nhân tạo": một hạ tầng số xây dở, nơi thuật toán, bot và những cỗ máy dự đoán thế chỗ cuộc thảo luận và sự đồng thuận của người dân. Bà nhấn mạnh đây không phải âm mưu, chẳng ai giấu gì. Để thấy nó từ đâu ra, bà lùi rất xa: từ chuyện nhà cai trị cổ đại đếm thần dân, tới cuộc điều tra dân số hiện đại đầu tiên ở Iceland năm 1703 (đếm được 50.366 người, chỉ sót một nông trại), rồi đi qua máy tính, Thung lũng Silicon và trí tuệ nhân tạo. Nửa sau quay sang những con robot trong văn chương, từ Samuel Butler đến Isaac Asimov và Murderbot. Luận điểm: sự trỗi dậy này chưa bao giờ là định mệnh, và thứ đã được dựng lên thì có thể tháo ra.

Lepore là giáo sư Lịch sử ở Harvard, giảng cả ở Trường Luật Harvard, và viết cho The New Yorker. Hơn mười năm trước, một bài tiểu luận của bà phê phán thuyết "đổi mới đột phá" từng khiến Marc Andreessen tweet mỉa: sao chưa ai phát minh ra con robot viết tiểu luận chống công nghệ cho các tạp chí văn học Bờ Đông. Cuốn này lớn lên từ Bài giảng Tanner bà đọc ở Yale hồi tháng 2 năm 2026.

Sách ra ngày 25 tháng 8 năm 2026 và nằm trong danh sách dài giải Sách Kinh doanh của năm do Financial Times bình chọn. Nhà xuất bản còn giới thiệu nó là sách bán chạy của New York Times.

Mười nghìn người từng kéo đến Hollywood Bowl để nghe một đám kỹ sư hứa nghĩ thay họ. Nghĩ lại thì buổi ấy còn dễ chịu: ít ra người ta phải đi bộ ra khỏi nhà mới bị thuyết phục.

Nguyên tác: The Rise and Fall of the Artificial State.