Nghệ Thuật Thống Kê: Hiểu Thế Giới Qua Dữ Liệu
Giới thiệu
Bạn ngồi chơi poker với Tổng giám mục Canterbury, và ngay ván đầu ông chia cho bạn một thùng phá sảnh hoàng gia. Ông ấy có gian lận không? Bằng chứng nghe rất nặng, vậy mà phép tính Bayes chỉ ra chừng 7%.
Câu đố ấy là của nhà kinh tế học Keynes, và David Spiegelhalter dùng nó để giải thích vì sao niềm tin ban đầu của ta cũng quan trọng như bằng chứng. Cả cuốn sách đi theo kiểu đó: đặt ra những câu hỏi có thật, rồi tìm cách trả lời bằng dữ liệu. Ăn mỗi ngày một chiếc bánh sandwich kẹp thịt xông khói thì "tăng 18% nguy cơ ung thư ruột", nghe đáng sợ, nhưng tính ra là từ 6 lên 7 người trên 100. Vì sao đàn ông lớn tuổi có tai to? Sách đi từ phần trăm, nhân quả, hồi quy, thuật toán dự đoán, tới khoảng tin cậy, giá trị P và cách nghĩ Bayes, rồi dành hẳn hai chương cho chuyện khoa học dùng thống kê sai và cách làm cho đúng.
Spiegelhalter là giáo sư thống kê ở Đại học Cambridge, từng làm chủ tịch Hội Thống kê Hoàng gia Anh và được phong tước hiệp sĩ năm 2014. Ông là một trong các nhà thống kê ra làm chứng ở cuộc điều tra về bác sĩ Harold Shipman, kẻ đã giết ít nhất 215 bệnh nhân, và nhóm của ông kết luận một hệ thống giám sát thống kê đơn giản có thể đã cứu khoảng 175 người. Ông cũng thú thật, sau bốn mươi năm làm nghề, gặp bài xác suất của học sinh phổ thông ông vẫn phải ngồi riêng với giấy bút thử vài cách. Năm 2011 ông còn lên truyền hình thi Winter Wipeout của BBC và về thứ bảy.
Sách ra năm 2019, bán chạy và đã được dịch ra mười một thứ tiếng.
Bài học của Keynes dùng được ngay tối nay: ai chia cho bạn thùng phá sảnh ngay ván đầu, đừng vội lật bàn, hãy nhớ lại xem trước đó mình tin người ta tới đâu. Chỉ lưu ý, bạn chơi bài với ông bạn thân nhiều hơn với tổng giám mục, nên con số 7% kia khó mà giữ nguyên.
Nguyên tác: The Art of Statistics: How to Learn from Data.
