Mọi Thứ Đều Có Thể Dự Đoán: Thống Kê Bayes Giải Thích Thế Giới Của Chúng Ta Như Thế Nào
Giới thiệu
"Que thử ghi rõ: chính xác 99 phần trăm. Nó hiện hai vạch rồi, vậy là 99 phần trăm mình mắc bệnh?"
"Chưa biết được. Còn phải xem bệnh đó hiếm cỡ nào đã."
Người đáp thứ hai mới đúng, và lý do nằm trong một phương trình viết gọn trên một dòng, chỉ có nhân với chia, do một mục sư ở Tunbridge Wells mê toán tìm ra từ thế kỷ 18: định lý Bayes. Nhờ nó mà một xét nghiệm ung thư có thể chính xác 99 phần trăm trong khi 99 phần trăm số người bị nó báo mắc ung thư thật ra không mắc, và một mẫu ADN chỉ có 1 phần 20 triệu khả năng khớp nhầm vẫn có thể tống nhầm người vào tù. Sách đi từ đời ông Bayes, qua cuộc cãi nhau dai dẳng giữa phe Bayes và phe thống kê tần suất, sang những nghiên cứu "có ý nghĩa thống kê" mà vẫn sai, rồi tới trí tuệ nhân tạo và bộ não người. Theo Chivers, não ta liên tục dự đoán rồi đối chiếu với giác quan, nên mới bị ảo ảnh quang học đánh lừa. Bộ lọc thư rác của bạn cũng đang chạy đúng phép tính ấy.
Tom Chivers là cây bút khoa học của Semafor. Ông đọc về Bayes lần đầu trong chuyên mục "Bad Science" của Ben Goldacre trên Guardian và mê luôn từ đó: ông viết ba cuốn sách, cuốn nào Bayes cũng có mặt. Ông còn thú thật một bí mật: ông ghét đọc phương trình.
Ông là Nhà báo Khoa học của năm 2021 do Hiệp hội Nhà văn Khoa học Anh bình chọn. Cuốn này lọt danh sách rút gọn Giải sách khoa học Royal Society Trivedi 2024 và danh sách Sách của năm 2024 của tạp chí toán học Chalkdust.
Stephen Hawking từng được dặn: mỗi phương trình đưa vào sách sẽ làm số bán giảm một nửa. Cuốn sách về vũ trụ của ông giữ đúng một phương trình và vẫn bán chạy khắp thế giới. Chivers xây cả cuốn quanh đúng một phương trình, nên niềm tin ban đầu của mình, dân Bayes gọi là tiên nghiệm, về cuốn này khá lạc quan.
Nguyên tác: Everything Is Predictable: How Bayesian Statistics Explain Our World.
