Đến Con Cá Cuối Cùng: Những Gì Cá Đem Lại Cho Chúng Ta Và Những Gì Chúng Ta Đang Làm Với Chúng

Tòa phúc thẩm ở Sacramento từng phải trả lời một câu hỏi nghe như đùa: ong nghệ, một loài không xương sống sống trên cạn, có tính là cá không? Phán quyết kết luận là có thể, vì ngoài nghĩa thông thường, "cá" còn là một thuật ngữ chuyên môn.

Chuyện này nằm trong chương mở đầu của Rose George, nhà báo người Anh từng viết sách về vệ sinh, về vận tải biển và về máu. Bà không ăn cá làm thức ăn từ năm lên năm, khi một thanh cá viên ở phòng ăn trường tiểu học năm 1975 bị bà giấu trong miệng rồi nhổ xuống toilet. Bà ăn chay, say sóng đến mức uống thuốc rồi vẫn nôn, vậy mà vẫn quay lại biển để viết cuốn này.

Bà đi theo con cá từ biển tới đĩa: lên thuyền đặt bẫy tôm hùm, học lặn ở Dakar để "ngắm một con cá và con cá ngắm mình", học chiên cá ở trụ sở Liên đoàn Quốc gia những người chiên cá tại Leeds, tới các trại cá hồi ở Na Uy và cảng New Bedford. Dọc đường có những con số khó nuốt: cứ năm con cá người Mỹ nhập khẩu thì một con bị bắt trái phép, một nghiên cứu trên 9.000 loại cá bán thương mại cho thấy gần một nửa bị dán nhãn sai. Cạnh đó là những điều ít ai biết về cá: chúng giao tiếp, cá mập có bạn bè, và ở Bali, trong ngày Nyepi im lặng, các nhà nghiên cứu ghi được bốn dàn đồng ca cá chỉ trong một đêm.

Sách ra năm 2025 và lọt vào danh sách chung khảo của hai giải năm 2026: Royal Society Trivedi Science Book Prize và Wainwright Prize hạng mục viết về bảo tồn. Tạp chí Kirkus khen đây là cuốn sách nhân văn và nghiên cứu công phu.

Tác giả tự nhận đại dương là nơi xa lạ nhất bà từng đặt chân, vì bà sẽ chẳng bao giờ thành phi hành gia. Hơn 80 phần trăm nơi ấy chưa ai lập bản đồ, vậy mà ngày nào ta cũng ghé ăn trưa ở đó. Tìm người ngoài hành tinh thì cứ từ từ, hàng xóm dưới nước còn chưa kịp chào.

Nguyên tác: Every Last Fish: What Fish Do for Us and What We Do to Them.