Viên Nang Bóng Tối

Giữa một làng chài đã bị bỏ hoang trên hòn đảo giữa hồ Động Đình, hai người đang xử lý một xác chết. Xương bị đập gãy để nhét cơ thể vào chiếc vali màu tím. Sàn nhà được lau kỹ bằng chất tẩy, đến mức ngay cả phản ứng Luminol cũng khó tìm lại dấu vết máu. Nhưng kỳ lạ hơn cả: trong khi cái xác đã được giấu đi, một nhóm “bắt cóc” vẫn gọi điện đòi sáu triệu tiền chuộc cho chính người đã chết.

Đó là điểm khởi đầu của Viên Nang Bóng Tối (黑暗胶囊), tiểu thuyết trinh thám xã hội của Triệu Tiểu Triệu, do Nhà xuất bản Văn học Nhân dân Trung Quốc phát hành năm 2025. Nếu nhiều truyện trinh thám bắt đầu bằng câu hỏi “ai là hung thủ?”, cuốn sách này gần như cố tình cho người đọc nhìn thấy tội ác ngay từ đầu. Điều tác giả muốn giấu không hẳn là ai đã làm, mà là những con người ấy đã đi qua những gì để cuối cùng có thể làm ra chuyện đó.

Bối cảnh chính là Điểu Đảo, một hòn đảo cô độc giữa hồ Động Đình. Làng chài trên đảo đã gần như bị bỏ hoang, chỉ còn những căn nhà trống, thuyền cũ, lau sậy, chim di cư và một ngọn hải đăng trắng. Hai người gần như tách biệt với thế giới bên ngoài vẫn sống ở đó: Tần Hạo, nhân viên tuần tra của trạm bảo hộ đất ngập nước, và Mã Lệ, người thuyết minh về chim di cư.

Mã Lệ có một sở thích kỳ lạ: săn tìm những tia chớp.

Cô chụp chúng, phân loại chúng, dán ảnh kín cả một bức tường và tin rằng tia chớp không chỉ có một màu. Đỏ, cam, vàng, lục, lam, chàm, tím, trắng… với cô, mỗi tia sáng trên bầu trời đều có một sắc độ riêng. Nhưng phía sau những bức ảnh rực rỡ ấy lại là một quá khứ hoàn toàn không có ánh sáng.

Khi Đường Thắng Long, chủ tịch Tập đoàn Diệu Long, đột ngột mất tích và tín hiệu điện thoại cuối cùng của ông ta xuất hiện trên Điểu Đảo, cảnh sát lập tức tìm tới nơi. Người phụ trách điều tra là Tề Lỗ, một cảnh sát hình sự trẻ vừa tới nhận nhiệm vụ. Ban đầu, mọi dấu vết dường như đều hướng về Tần Hạo. Nhưng khi cảnh sát bắt đầu tiến gần hơn tới sự thật, Tần Hạo lại biến mất. Và từ đây, một cái tên tưởng như đã bị chôn vùi trong quá khứ dần hiện ra:

Lý Tra Đức — cậu thiếu niên mê đuổi theo những tia chớp, đã mất tích từ nhiều năm trước.

Viên Nang Bóng Tối không kể câu chuyện theo một đường thẳng. Triệu Tiểu Triệu sử dụng nhiều điểm nhìn, đảo trật tự thời gian và liên tục đưa người đọc qua lại giữa hiện tại với quá khứ. Một hiện trường án mạng có thể dẫn về một mùa hè tuổi trẻ; một người đang bị nghi là hung thủ ở hiện tại lại từng chỉ là một đứa trẻ đứng bên lề xã hội; một cô gái hôm nay có thể lạnh lùng che giấu tội ác từng là người sống dưới ánh mặt trời và tin rằng thế giới có vô số màu sắc.

Từng mảnh ký ức được ghép lại như một trò xếp hình. Và càng tiến gần đến lời giải của vụ án, câu hỏi “ai giết ai” càng trở nên ít quan trọng hơn câu hỏi:

Một con người phải bị đẩy đi bao xa thì mới bước qua ranh giới giữa ánh sáng và bóng tối?

Đây cũng là nét khá đặc trưng trong sáng tác của Triệu Tiểu Triệu. Ông quê Hồ Nam, hiện sống tại Vũ Hán, là nhà văn đồng thời là biên kịch. Ông không xuất thân từ khoa văn chương mà tốt nghiệp chuyên ngành kế toán, từng làm biên tập viên và phóng viên trước khi chuyển sang sáng tác. Các tác phẩm của ông xuất hiện trên những tạp chí văn học lớn như Thu Hoạch, Đương Đại, Tiểu Thuyết Nguyệt Báo. Tiểu thuyết Tầm Nhân Khải Sự đã được chuyển thể thành phim truyền hình cùng tên; ngoài ra ông còn trực tiếp viết kịch bản cho nhiều bộ phim truyền hình phát trên CCTV và các đài vệ tinh Trung Quốc.

Triệu Tiểu Triệu cũng đã có một số thành tích đáng chú ý trong giới văn học trinh thám Trung Quốc. Truyện Người Giấy (纸人) giành giải truyện ngắn tại Giải Văn học Kim Cổ Truyền Kỳ lần thứ nhất. Đến tháng 9/2025, tiểu thuyết Ám Đồng (暗瞳) của ông tiếp tục nhận Giải Giá trị chuyển thể điện ảnh của Giải Văn học Bách Hoa lần thứ 21. Lời trao giải đánh giá tác phẩm vừa có cấu trúc trinh thám chặt chẽ, vừa vượt ra khỏi phạm vi của một câu chuyện phá án đơn thuần để đi vào vấn đề cứu rỗi và phần tối trong con người.

Riêng Viên Nang Bóng Tối chưa có thông tin xác nhận đã đoạt một giải thưởng văn học lớn, nhưng cuốn sách xuất hiện đúng vào giai đoạn Triệu Tiểu Triệu đang được giới xuất bản và điện ảnh Trung Quốc chú ý. Năm 2025, Viên Nang Bóng Tối và Mùa Xuân Thứ Mười Bảy Biến Mất được phát hành gần như cùng thời điểm và nhanh chóng nhận được sự quan tâm của giới văn học lẫn điện ảnh; nhiều tác phẩm của ông cũng đã được các công ty sản xuất phim mua bản quyền chuyển thể.

Một điểm đáng chú ý hơn là Viên Nang Bóng Tối, Mùa Xuân Thứ Mười Bảy Biến Mất và Mưu Sát Mùa Hè, tác phẩm từng đăng trên Thu Hoạch, được xem là “bộ ba trinh thám tuổi trẻ” của Triệu Tiểu Triệu. Cả ba đều đặt câu chuyện trong không gian miền nam Trung Quốc — sông Tương, hồ Động Đình, sông Mịch La — thay vì những thành phố miền Bắc vốn xuất hiện rất nhiều trong dòng trinh thám Trung Quốc đương đại. Chính khung cảnh hồ nước, lau sậy, làng chài, bến phà, mưa mùa hè và những thị trấn nhỏ khiến truyện của ông có một không khí rất riêng.

Và Điểu Đảo trong Viên Nang Bóng Tối không hoàn toàn sinh ra từ tưởng tượng.

Triệu Tiểu Triệu lớn lên giữa vùng sông hồ Hồ Nam. Năm mười tuổi, ông theo gia đình chuyển tới sống ở một huyện bên sông Tương, nơi có hồ Động Đình, làng chài, thuyền nhỏ, tháp cổ và những bãi lau rộng đến mức khi hoa lau bay vào mùa thu, cả vùng trông như đang có tuyết. Cha ông là kỹ sư dự báo khí tượng, vì thế từ nhỏ Triệu Tiểu Triệu đã đặc biệt hứng thú với những hiện tượng thời tiết, nhất là hình dáng và màu sắc của tia chớp. Niềm say mê ấy sau này được trao lại cho những nhân vật trong Viên Nang Bóng Tối.

Bởi vậy, tia chớp trong cuốn sách không chỉ là một hình ảnh đẹp.

Nó là ký ức.

Là tuổi trẻ.

Là khoảnh khắc một con người từng tin vào ánh sáng nhưng dần bị cuộc đời kéo sang phía bên kia.

Triệu Tiểu Triệu cũng không quá chú trọng biến câu chuyện thành một cuộc trình diễn suy luận thuần túy. Với ông, thủ pháp giết người và cách cảnh sát phá án rồi cũng có thể giống nhau; thứ khó giải nhất vẫn là con người. Vì vậy, phía sau vụ án của Điểu Đảo là câu chuyện về tình yêu, phản bội, tổn thương, sự bảo vệ méo mó và những lựa chọn tưởng như rất nhỏ nhưng cuối cùng thay đổi toàn bộ cuộc đời của một con người.

Đó cũng là lý do Viên Nang Bóng Tối có thể khiến người đọc liên tưởng đến những tiểu thuyết trinh thám xã hội như Bạch Dạ Hành: bí ẩn khiến ta tiếp tục lật trang, nhưng thứ còn lại sau khi bí ẩn được giải đáp lại là số phận của những con người trong đó. Nhà xuất bản thậm chí giới thiệu tác phẩm bằng cách đặt nó bên cạnh Bạch Dạ Hành và Tuyệt Khiếu, đồng thời nhấn mạnh cấu trúc đảo thời gian và nhiều điểm nhìn của cuốn sách.

Mã Lệ tin rằng mình đã nhìn thấy rất nhiều màu sắc của tia chớp.

Nhưng trong câu chuyện này, Triệu Tiểu Triệu đặt thêm vào bảng màu ấy một màu nữa.

Màu của thứ xuất hiện khi tất cả ánh sáng đều biến mất.

Và ngay từ nhan đề, tác giả đã nói cho chúng ta biết đó là màu gì:

Bóng tối.

Nguyên tác: 黑暗胶囊 — Viên Nang Bóng Tối, Triệu Tiểu Triệu (赵小赵), 2025.