Phải Có Ánh Sáng

Bốn ngày trước khai giảng, bố bảo Mẫn Mẫn: hoặc kỳ thi đầu năm con lọt top hai mươi của lớp, hoặc con đến học ở Hòa Quang. Hòa Quang là ngôi trường nằm giữa cánh đồng trơ trọi, tường bao cao như pháo đài, còn cô bé thì quen đứng trong mười người cuối lớp.

Phải Có Ánh Sáng không phải tiểu thuyết. Đây là sách ghi chép phi hư cấu về những đứa trẻ vì tâm lý mà nghỉ học, thôi học, hoặc đang đứng bên bờ vực ấy. Tác giả mất ba năm đi qua siêu đô thị, thành phố cỡ trung, huyện lỵ và nông thôn, ngồi nghe trẻ, bố mẹ, thầy cô, bác sĩ tâm thần, nhà tư vấn tâm lý. Khởi đầu là một khoảnh khắc rất riêng: bà đứng trước Bức tường Than khóc ở Jerusalem, áp trán lên đá, nghĩ đến đứa con đang đau của mình và nhận ra chính bà có thể là một nguồn gốc của nỗi đau ấy. Từ đó sách đi tìm một câu hỏi lớn hơn: vì sao những người thương nhau nhất lại không sống chung được.

Chương đầu cho bạn gặp ngay vài đứa trẻ. Có Mẫn Mẫn trốn trong đống rơm ngô, nín thở khi nghe bố và thầy cô chạy quanh gọi tên mình. Có Nhã Nhã chỉ nghe tiếng bạn cùng bàn lật mặt giấy là lo đến toát mồ hôi, lòng bàn tay ướt không cầm nổi bút. Có Tiểu Chính ngồi một bàn riêng ở góc cuối lớp như hòn đảo hoang, mẹ ngồi cạnh học cùng. Sách đưa số liệu từ Sách xanh về trầm cảm quốc dân năm 2022, rằng một nửa bệnh nhân trầm cảm là học sinh, nhưng phần lớn trang giấy dành cho từng gia đình, từng căn phòng, từng cuộc nói chuyện. Cách viết này giữ bạn lại: không kết tội ai, không rao giảng, chỉ kể kỹ và hỏi thẳng.

Lương Hồng (梁鸿) là giáo sư Khoa Văn Đại học Nhân dân Trung Quốc, sinh ra ở làng Lương Trang, Đặng Châu, Hà Nam. Bà nổi tiếng với ba cuốn ghi chép về chính ngôi làng ấy: Trung Quốc Tại Lương Trang, Xuất Lương Trang Ký, Lương Trang Thập Niên. Điều làm bà khác nhiều người viết cùng đề tài là đi thực địa rất lâu, rồi đặt cả bản thân mình, một người mẹ, vào trang sách thay vì đứng ngoài quan sát.

Sách ra mắt tháng 9 năm 2025 tại Nhà xuất bản CITIC, đã đăng trước trên tạp chí Thu Hoạch (收获). Trên Douban, sách đạt 8,9/10 từ hơn mười nghìn lượt đánh giá. Tháng 7 năm 2026, sách giành giải Lỗ Tấn lần thứ chín ở hạng mục báo cáo văn học.

Đọc xong, bạn sẽ có thêm một lý do để hỏi con "hôm nay con thế nào", rồi ngồi im nghe hết câu trả lời, việc còn khó hơn vào top hai mươi nhiều.

Nguyên tác: 要有光 (Yếu Hữu Quang).