Chuẩn Tiền Pháp Định: Một Hệ Thống Nô Lệ Nợ Thay Thế Cho Nền Văn Minh Nhân Loại
Giới thiệu
Thư viện Công cộng Boston có hai tòa nhà. Tòa xây xong năm 1895, hơn một thế kỷ rưỡi sau vẫn là một trong những công trình đẹp nhất thành phố và hầu như không phải sửa lớn. Tòa xây năm 1971, chưa đầy nửa thế kỷ đã xuống cấp đến mức phải đại tu hết 78 triệu đô-la. Vì sao tòa xây sau lại mau hỏng hơn tòa xây trước?
Saifedean Ammous trả lời bằng chuyện tiền. Tòa cũ được xây bằng tiền gắn với vàng, tòa mới bằng tiền pháp định (fiat). Theo ông, khi tiền dễ in và cứ mất giá dần, người ta bớt nghĩ đường dài, đến nhà cửa cũng xây kiểu nhanh xây nhanh tàn. Cả cuốn sách xem tiền pháp định như một công nghệ và giải thích nó bằng cách đặt cạnh bitcoin: ngân hàng cho vay được ông gọi là "thợ đào fiat". Sách mở bằng hàng rào của Chesterton (đừng dỡ hàng rào khi chưa hiểu nó dựng lên để làm gì), đi từ lời kêu gọi ngày 6/8/1915 của Bộ Tài chính Anh bảo dân nộp vàng cho bưu điện và ngân hàng, tới thực phẩm, giáo dục, năng lượng. Có cả một chương hỏi thẳng "Tiền pháp định tốt ở chỗ nào?".
Ammous sinh năm 1980 ở Nablus, học kỹ sư cơ khí ở Đại học Mỹ tại Beirut, lấy tiến sĩ ở Columbia rồi dạy kinh tế ở Đại học Lebanese American. Giờ ông dạy kinh tế học online và dẫn podcast The Bitcoin Standard. Cuốn này ông tự xuất bản, nhờ độc giả đặt trước các bản có chữ ký.
Cuốn trước, The Bitcoin Standard, được giới thiệu là sách bán chạy nhất về bitcoin, dịch sang hơn hai mươi lăm thứ tiếng. Cuốn này ra ngày 16/11/2021, có lời tựa của Ross Stevens, nhà sáng lập NYDIG.
Dù bạn có đồng ý với kết luận của ông hay không, lần sau đi ngang một khối bê tông xám ngoét, bạn sẽ có thêm một câu hỏi ngoài chuyện kiến trúc sư nghĩ gì: nó được xây bằng thứ tiền nào? Câu hỏi này miễn phí, rẻ hơn đợt đại tu 78 triệu đô-la kia nhiều.
Nguyên tác: The Fiat Standard: The Debt Slavery Alternative to Human Civilization.
